اجزای کتاب درسی :
قالب و شکل ظاهری کتاب درسی:
جلد کتاب
قطعه کتاب
جنس و نوع کاغذ
تصویر
صفحه
محتوا و ویژگی های ساختاری کتاب درسی :
بخش مقدماتی یا پیش از متن
بخش میانی یا متن
بخش پایانی یا پس از متن
تحلیل محتوای کتاب درسی بر اساس شاخص خلاقیت (گیلفورد) :
گیلفورد در شناسایی عناصر هوش انسان ۱۰۵ عامل را شناسایی کرده است و آن را در سه بعد اعمال ذهنی، محتوای ذهنی، ثمره فعالیت ذهنی، قرار داده است.
او اعمال ذهنی را شامل چهار دست فعالیت حافظه شناختی، تفکر همگرا، تفکر واگرا و تفکر ارزشیاب می داند.
مقصود از حافظه شناختی آن قسمتی از موضوعاتی است که صرفاً به ارائه مطالب و وقایعی که اتفاق افتاده است می پردازد بدون آن که به دلایل وقوع آن اشاره می نماید.
تفکر همگرا به مراحلی از آموزش اشاره می نماید که فراگیر با انبوهی از مفاهیم واقعیتها و اصول آشنا شده است و آنها را در هم می آمیزد تا به پاسخ صحیح و کلیشه ای دست یابد.
تفکر واگرا نشانگر عملکرد آزادانه تفکر است که گیلفورد آن را مترادف با خلاقیت می داند.
عناصر تفکر واگرا:
سیال بودن
اصالت
انعطاف پذیری
در چهارمین بعد از اعمال ذهنی گیلفورد تفکر ارزشیاب را مطرح می نماید.
در این بعد از تفکر فراگیر ورزش گزاری و داوری در خصوص دانسته های خود میپردازد و صحت و سقم آن را ارزیابی می کند که تا چه اندازه آنچه را در مرحله تفکر واگرا خلق کرده است مفید صحیح و مناسب است.
تحلیل محتوای کتاب درسی یک شیوه پژوهشی دقیق، عمیق و پیچیده است که از طریق تجزیه و تحلیل متون به تعیین تعداد مفاهیم و واژه های درون متن میپردازد تا ارتباط بین مفاهیم و معانی تاکیدات و دلالت ها را مشخص کند و برای توصیف و طبقه بندی مقوله های موجود در پیام آشکار از طریق درک موقعیت و شرایط سیاسی اجتماعی فرهنگی و اقتصادی نویسنده به تفسیر آثار و پیامدهای پیام در فراگیر بپردازد.
کاربردهای تحلیل محتوا :
یک:کاربرد توصیفی: روش های توصیفی در مجموعه روشهای تحقیق دربرگیرنده انواع رویکردهایی است که به عنوان اولین سطح تحقیقات علمی در پی شناخت پدیدهها و بیان و توضیح دقیق آنها می باشد
دو :کاربرد تحلیلی: در مقایسه با رویکرد توصیفی که به بررسی لایههای سطحی محتوا و متغیرهای مرتبط با آن می پردازد رویکرد تحلیلی تلاش می نماید تا حد امکان به لایههای درونی تر و متغیرهای نهفته و آشکار محتوایی کتاب درسی دست یافته و آنها را مورد نقد علمی قرار دهد.
سه: کاربرد توسعهای: برنامه های درسی از ماهیت و موجودیتی پویا برخوردارند و دائماً در حال تغییر و تحول هستند به عبارت دیگر پویایی و بهسازی مستمر شرط بقا و عامل موثری در اثربخشی محتوای آموزشی است.
ضریب درگیری کمتر از 0/4بیانگر این است که کتاب فقط به ارائه اطلاعات عمومی می پردازد.
ضریب درگیری بزرگتر از 1/5نمایانگر کتابی است که در مورد هر جمله، تصویر و سوال از دانش آموزان میخواهد تا به نوعی تجزیه و تحلیل انجام دهند.
بنابر این کتابی مناسب است که به صورت فعال ارائه شده است که شاخص درگیری دانش آموزان با محتوای آن کتاب بزرگتر از 0/4وکوچکتر از 1/5 باشد.
محتوای فعال:منظور از محتوای فعال سازمان دادن به محتوایی است که دانش آموزان را به درگیری با متن، تصاویر و سوالات کتاب می کشاند.
محتوای غیر فعال : به محتوایی گفته می شود که تاکید آن بیشتر بر حافظه پروری است.
ضریب درگیری: شاخصی است که مبین میزان فعالیت دانش آموزان در فرایند یادگیری از محتوای کتب درسی می باشد. این ضریب از تقسیم مقولههای فعال بر مقوله های غیر فعال به دست می آید. «سلیمان پور».
تجزیه و تحلیل آن چیزی که یاد گرفتیم یا می خواهیم یاد بگیریم، یا چیزی که به ما آموزش داده شده است.
گرچه برخی صاحبنظران تحلیل محتوا را یک روش تجزیه و تحلیل داده ها می دانند، به عقیده عده بیشتری تحلیل محتوا یک روش پژوهش است.
1.تعیین چارچوب نظری
2.نمونه گیری
3.واحد محتوا
4.تهیه طبقه های تحلیل
